Menu
Inicio / Antaminapa Kawaynin / Imanaw arukunqantsik / Llapan kaqta taapakuq / Aruyniikunawan Yaykuyanaapaq

Aruyniikunawan Yaykuyanaapaq

ANTAMINAPA KAWAYNIN

 Antaminaqa YANACANCHA hallqa hirkachawmi kaykan, kay hirkaqa Perú llaqtapa hatin yulaq hinkankunachaw kaykan, San Marcos markapa ladunnawllachawmi kaykanpis miinaqa, kikin miinaqa aruyankanqa 4.200 pita – 4 500 yaq mama quchapita  alayaq hirkachaw kaykan. Watachawqa ishkay patsaman kay hirkanunachawqa kan: usya patsa (kaha patsa) kayqa abril killapita, septiembre killayaq, tsaychaw tayta inti allaapa quñutsikun hunaqchaw, pakashpanan allaapa alaalaykun, hukin patsa, tamya patsa, octubri killapita, marsu killayaq.

 Tsaynawllan Antaminapa aruynin Puertu Punta lobitoschawpis kan, puertuqa  hatun qucha Océano  Pacifico hutiyuqpa kuchunchaw; Huarmay markapachaw kaykan.  Kay markaqa quñuraykanllan. Tsaychawpis  ishkay patsatan watachaw tarintsik: patsa allaapa quñuq, noviembre killapita, marsu killayaq, tsaynawllan abrilpiq, octubir killayaq pukutay tapakurkun taytay Intita. Kay markaqa  Lima markapanawmi.

 Nunakuna miinata rikaq aywarninqa, paykuna ratashninkunata  mama patsa tiumpu kaykashkannawpaq, hina apayanan kasaka imperneablita, tsukunkunata, guantisninkunata. Tayta Inti pashtaramuqpiqqa  inshiyanan qaqllankunachaw protector solarta, lentes de solta, hina wirpa tapaqtawan. Tsaynawllan nunakuna botas punta aceruta inshiyaanan miinchaw hina puertuta aywarpis.

 Miinapiq, puertuyaq manan huk patsallachaw kan, miinata rikaq aw aruq aymarpis, hapakunaykin ratashninta achacharamuqpiq qutukurinaykipaq, alalamushqa patsa  hora yakurinaykipaq.

 Lanshanay  hallqa hirka aywashqa tsarikun

May markata aywashkapis wayrachawqa oxigenuqa kaqllan kayakan,  hallkakunachawqa  allaapa alalapinnan wayrakunapita ramakan, tsaymi mana oxigenu ras rasllaqa puywantsikman yaykuntsu, hina oxigenu yawarnintsikman chanllatsu.  Maa tsaymi shunquntsikpis, puywantsinpis, urusnintsikpis, pachantsikpsin, aytsantsikkunapis allikllaqa aruyantsu, wayra pishiqpin. Maa tsaynaw kaqpinmi pulsuntsikwan  hamaynintsik shutakurinaq, kallpantsikpis ushakakuriqnaw, tsaynaw kaqpin umantsikwan pachantsik nanar kallanaq. Hatun hirkakuna yupay  2 500 msnm miitrus kay qishyayqa  tsarikun, tukuylayashpa tsarikunpis, wakinkunata uma, pacha  nanarnin, maa tsaytan ducturkuna riqiyaanan Soruche hutiwan.

. Uma nanay

. Pulsu ahítan

. Pasaypa Punuy tsarikun

. Qaqllapis pasaypa yulaqyarin

. Umapis machakurkuqnaw, lansanantsik.

. Hamaynintsikpis shutankurin.

 Tsaynaw nanatsikuy tsarimashkaqa, alliyanapaqka, aspirina hina paracetamolta (panadol, tylenol) aw ibuporfebnuta upunanstsik.

Oxigenu rurashqataqa pasaypana mana alliyashqanan  sinqantsikman churayamun. Wakin nunakuna  kay qishyaywan  qishyanariyan ishkay hunaqnawlla. Wamrapis, shipashpis, maqtapis, nunakunapis, warmipis, chakwantapis  qishyayqa tsarikushin pitapis.

 Alli saluryuq kay.

 Compañía Minera ANTAMINA S.A. llapan nunakuna miinaman aruq aywaqkunapaq kayapunan papelninkuna alli saluryuq kaykashkanta rimaq, tsaypa hutin Examen de Salud Ocupacional para el Trabajador (Form 005) ninqan, hina tsaynawlla papelnin kapunan hallqakunata aywananpaq hutinqa Certificado Médico de Ascenso a Altitud (form001A). Tsaykunawanran yaykuyan. Huknin aw ishkanta papelta karpis hapanayki miinachawnan rikayamunanpaq aruq hinalla rikaqlla aywashkaykitapis.

 Nunakuna presiun altawan, chuqawan, shunqu nanaywan, uma nanaywan, pacha nanaywanpis, aywayanan ducturninkunawan papelninkuna qillqananpaq, tsaywanraq miinamanqa shayamunan.

 Miinaqa kaykan hallqa hirkakunachaw, tsaychawqa man hospitalpis kantsu, tsaymi nuqakunapa llapan wayi aruyniikuchaw  ducturkuna, hampikuna imapis pasakuqpinqa ras raslla qishyaqkunata  hampiriyaanapaq. Miinaman shamunaykiypaq dispunishqankim, tsaypita mana allitsu kanki, hirkakunata aywarnin qishyanki, achachatsikunki, pachayki nanan, mana alli hamayniq kaykaqpinqa, manan shamunaykitsu.

 Hampita upikarqa, ducturniktan mañakamunayki huk papelta qillqamunanpaq, miinachaw yaykuskayki huura mañayashuqpiq rikatsinaykuypaq. Tsaynawllan tapunayki ducturniykita maykan hampita upunaykita, shamurninqa hina hampiqkunata hapamunayki mas kunaq miinachaw kayta munarqa hina ducturniykita tapunayki, manaraq Diomox (acetazolamida) pastilla upurnin hallqata aywanaykipaq.

 Tsaynawllan musyanayki nuqakunapa  aruyniikunachawqa waskuqa, drugaqa mana kantsu, nii mayqan aruqniikunapis,waskuta, drugatapis katsiyantsu upiyantsu, inshiyantsu. Kuka yakuta ama upitsu miinawan shamurninqa; miinaman yaykupaykipaq pukatsiyashupiqmi yarkunqa. Kay kuka yakutatsun upunki llapan hunaqkuna, tsaynaw karqa mananan huk semanapita upunaykinatsu Ataminaman shamunayki kaqpinqa.

  • Llapan willapakushkanta rikanayki aruqniikuna kayka munarqa.
  • Rikanayki alli ninkanta mana washkuta, nii drogata inshinaykipaq.

 Miinaman aywanaykipaq  willapakiy

 Perú llaqtaman allaapa karu markapita shamurninqa, Lima markachaw huk hunaq amakuri llapan kallpayki kutimunanpaq. Qam alalaq hallqakunaman 4.000 msnm yupaychasqayaq tsayraq aywanki, unayta kutinki hallqakunaman,   shunqu tinkraywan qishyanki nawpata 3.100 yupaychasqa waras markachaw (limatia huqta hora, miinapitaqa kima hora kaaruwan) huk pakash punukuriy yachakarinaykipaq, tsaychaw,  ducturman aywanayki imanaw kaykashkaykita willarishunaykipaq miinaman manaraq shamurnin. Pakash shamukaypaqqa hunaq shumaq hamanayki hina allilla pununayki.

 Yakuntin tantallatana upiy, hina atska mikuykunataqa mikuynatsu. Tsaynawlla waskuta, cafetawan pakaschaw, aw miinaman aywakar  ama upinatsu, huk qurakunatana upunayki: anista, hacha luisata, mansanillata.

 

  • Hallqaman karrukuna hapaq salur hina maakuq maakuq arukuykunapaq willakuykuna musyanayki.
  • Taksha karrukunapa papelninkunata mañakuyanqanta rikay.
  • Waqtapita  karru kareteraakunapa aywananpaq mañakuyanqankuna.
  • Waqta karrukuna puriyananpaq papelta.
  • Alli shumaq Aruyki DC112, Equipu Motorizado hina karrukuna alli puriyananpaq.
  • Hapayanqakanpa papelninta hapayanan.

 Aruyniikunachaw kanaykipaq

  • Ichikllatana mukuy, ama wira mikuykunata hina wira aytsakunatapis mikuynatsu.
  • Arrusta, papata, fiidyusta, tanta  atskallapa mikuy, kallpayki kananpaq.
  • Ama allaapa aruytsu, ni sigaaruta shuquytsu, punutsikuqta, mana inshitsu.
  • Yakuta atskallapa upuy.
  • Ama allaapa kalefaciunta inshitsu, pununaykipaq.

 Tunanchaw watukakuq wayi

 Kay llapanta watukakuq wayiqa kaykan chunka ishkay kmtruchaw karretera  chunka chusku pativilca-conocochachaw,  pachak metru mawpanchaw puestu Tunanman chanachawmi kaykan.  Kay wayi watakakuqqa nawpatan kaykan hatun naani kartera  Panamerican Norte shamuqpiq llapan papelkunatan miinaman aywaqkunta watukayaa.

  • Papel alli saluryuqpaqata niik: Form (ukupasiunal kaq) hina From 001 A (hallqapa aywananpaq)
  • Botinkinta.
  • Llapan maakuq maakuq arukuy, llantakunapa neumaticusta rikan.
  • Jaula interna ninqan (kamionetakuna)
  • Antaminapa shunqunwan willanakuyan.
  • Arukuy wayiikunawan, yaykuyananpaqqa, pértiga, aktsi estroboscopinata, rapra willakuqninkuna hina upikanapaq botunta, llapan kanqanta rikayan.

 Llapan papelnin kayapuqtaqa huk papeltan quyaa, miinaman aywaqkunataqa, tsaywan wayi rikaq Casablancachawpis rikratsin, kikin miinaman yaykuyananpaq rikatsiyan. Mana llapan papel mañakuyanqata kayapupinqa, kutiyan rantik  pisiskan kaqkuna, miinawan aywayananpaq.

 Alli mushyatsikuy: Llapan wayi watukakuqkunapan,  aywarnin, kutirnin pasayanan

Watukakuq Wayi Casablanca

 Watukakuq Wayi Casablancakaykan isqun kilomiitruchaw conococha, miina karreterachaw. Tsaychawqa llapan aywaq karrukunata rikayan.

Karrukuna Tunan watukakuq wayipita shumunpinqa rikariyan papelninkunallatanan, tapukuriyan aruq mayinkunata willariyananpaq.

 Wakin karrukuna Waras markapita shamuqkunata llapan papelninkuntan mañayan tunan watukakuq wayichawnaw.

 Alli mushyatsikuy: Llapan wayi watukakuqkunapan,  aywarnin, kutirnin pasayanan